مقدمه 1 - موضوع مقصد سوم از آنچه در بيان مقصود از مباحث حجت آورديم روشن شد كه موضوع اين مقصد - كه در اين مقصد از احكام و محمولهاى آن موضوع بحث مىشود - عبارت است از : « هر چيزى كه صلاحيت آن را داشته باشد كه كسى مدّعى ثبوت حكم شرعى بوسيلهء آن شود ، تا دليل و حجت برآن حكم تلقّى گردد . » پس اگر توانستيم در اين مقصد با دليل قطعى « 1 » اثبات كنيم كه فلان طريق ، مثلا [ خبر واحد ] حجت است ، آن را مىگيريم و براى اثبات احكام شرعى بدان مراجعه مىكنيم ، و در غير اين صورت آن را كنار مىگذاريم و بدان توجهى نمىكنيم . و به بيان صريح مىگوييم : موضوع اين مقصد در حقيقت « ذات دليل » به‌طور فى نفسه است ، نه از آن جهت كه دليل است . [ مثلا موضوع آن ، خود خبر واحد است ، با قطع نظر از دليل بودن و دليل نبودنش ، و حكمى كه در اينجا مىخواهيم براى خبر واحد اثبات يا نفى كنيم ، « دليل بودن يا دليل نبودن آن » است . ] اما محمول و حكمى كه دربارهء آن تحقيق و پژوهش مىكنيم تا براى آن چيز اثباتش نماييم ، « دليل و حجت بودن آن چيز » [ مثلا خبر واحد ] است . پس آن را اثبات و يا نفى مىكنيم .

--> ( 1 ) . در مبحث ششم بيان خواهد شد كه چرا بايد ثبوت حجيت يك دليل [ مثلا خبر واحد ] با مدرك قطعى صورت گيرد و مدرك ظنّى براى اين مقصود كفايت نمىكند .